Program o Demokratycznej Armii Krajowej w cyklu "Podkarpackie tablice i inskrypcje"

 

Wspomnienia więzienne Jana Prokopowicza

W dniu 28 kwietnia 1950 roku o godzinie czwartej rano domy większości członków DAK zostały otoczone przez żołnierzy rzeszowskiej  jednostki KBW, MO, UB i nastąpiły aresztowania. Jak one wyglądały  z bliska, najlepiej jest mi opowiedzieć na własnym przykładzie i w oparciu o to, co widziałem owego dnia. Wszystkie aresztowania były prowadzone według tych samych zasad i sposobów wypróbowanych i dokładnie sprawdzanych przez NKWD. Tego pamiętnego dnia z uwagi na ciasne mieszkanie spałem na strychu. W pewnym momencie usłyszałem płaczliwy głos mojej Mamy: „Jasiu, wstań". Usiadłem na pościeli i zobaczyłem, że w otworze strychowym stoi na drabinie w koszuli moja Mama. Powiedziała, abym zszedł, bo ktoś przyszedł do mnie. Wstałem więc i zacząłem schodzić po drabinie w dół. Gdy byłem w połowie wysokości między strychem a posadzką sieni, z dwu stron przystawiono mi pistolety maszynowe pod pachy i polecono, abym schodził powoli, bo będą strzelać.

Zmarł Jan Prokopowicz

 

Wczoraj zmarł Jan Prokopowicz jeden z ostatnich żyjących członków DAK. Wieczne odpoczywanie racz mu dać Panie!

Jan Prokopowicz (ur. 28 marca 1932 r w Godowej, zm. 13 maja 2023 r) – współzałożyciel Demokratycznej Armii Krajowej - młodzieżowej organizacji antykomunistycznej. Więzień polityczny w latach 1950-1954. Społecznik i hodowca róż. Autor książek "Miłość zdeptana lecz nieujarzmiona", "W służbie Bogu, ojczyźnie i bliźnim", "Zagłada i gehenna ocalenia".

W latach 1944-1949 uczył się w Gimnazjum Handlowym w Strzyżowie. W czerwcu 1949 roku zdał małą maturę. Działał w drużynie harcerskiej im. Tadeusza Kościuszki przy Gimnazjum i Liceum Handlowym w Strzyżowie. 1 września 1949 roku wraz z czwórką kolegów założył nielegalną organizację antykomunistyczną, której 22 września nadano nazwę Demokratyczna Armia Krajowa. Jan Prokopowicz (ps. "Krymski" i "Bakunin") sprawował funkcje szefa sztabu i przewodniczącego rady DAK. We wrześniu 1949 roku rozpoczął naukę w Liceum Handlowym w Strzyżowie. Aresztowany w dniu 28 kwietnia 1950 roku podobnie jak większość członków DAK. Po śledztwie prowadzonym przez WUBP, skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 8 września 1950 roku na dziewięć lat więzienia, pozbawienie praw publicznych i honorowych na trzy lata oraz przepadek mienia. Karę odbywał w więzieniu na zamku Lubomirskich w Rzeszowie, w więzieniu politycznym we Wronkach, w więzieniu karnym w Rawiczu oraz Progresywnym Więzieniu dla Młodocianych w Jaworznie. Zwolniony przedterminowo 31 stycznia 1954 roku ze względu na zły stan zdrowia spowodowany gruźlicą. Po początkowych znacznych trudnościach ze znalezieniem pracy od 1966 roku pracował jako inspektor w Wojewódzkim Związku Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Rzeszowie. Do 1979 roku pozostawał pod obserwacją aparatu bezpieczeństwa z powodu podejrzeń o dalsze utrzymywanie kontaktów z członkami „nielegalnej organizacji DAK". Był uznanym hodowcą róż, działał w Polskim Towarzystwie Miłośników Róż na terenie południowej Polski. Po transformacji systemowej w Polsce podjął szereg działań mających na celu rehabilitację członków DAK oraz upamiętnienie działań organizacji, poprzez publikacje książkowe i udział w organizacji różnych wydarzeń. Od 1955 roku był żonaty z Zofią Bury (1931-1986), również członkinią DAK.

Publikacje

Jan Prokopowicz, Młodość zdeptana lecz nieujarzmiona. Demokratyczna Armia Krajowa w latach 1949-1955. Szkice, wspomnienia i dokumenty w opracowaniu Jana Prokopowicza, Rzeszów: Poligrafia Wyższego Seminarium Duchownego w Rzeszowie, 1999, ISBN 83-86985-86-0.

Jan Prokopowicz, W Służbie Bogu ojczyźnie i bliźnim: wspomnienia o księdzu infułacie Józefie Sondeju, Rzeszów: ”Bonus Liber” Wydawnictwo i Drukarnia Diecezji Rzeszowskiej, 2010, ISBN 978-83-62488-34-6.

Jan Prokopowicz, Zagłada i gehenna ocalenia, Rzeszów: ”Bonus Liber” Wydawnictwo i Drukarnia Diecezji Rzeszowskiej, 2015, ISBN 978-83-64519-88-8.

Uroczystość odsłonięcia tablicy poświęconej DAK – Lutcza, 24 marca 2023

24 marca 2023 r. w Lutczy odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy poświęconej konspiratorom młodzieżowej organizacji antykomunistycznej „Demokratyczna Armia Krajowa” pochodzących z Lutczy. 

Grafiki dla uczczenia "Żołnierzy Wyklętych"

 

Praca córki Emilii na konkurs plastyczny o Żołnierzach Wyklętych. Emilka urodziła się pięć lat po śmierci Babci Zosi.

Wystawa w IPN "Zapomniane ogniwo. Konspiracyjne organizacje młodzieżowe na ziemiach polskich w latach 1944/45–1956"

Otwarcie wystawy „Zapomniane ogniwo. Konspiracyjne organizacje młodzieżowe na ziemiach polskich w latach 1944/45–1956” – Rzeszów, 1 marca 2019

IPN przywołuje do świadomości społecznej zapomniane sylwetki młodzieżowej konspiracji antykomunistycznej i oddaje im hołd.

Z okazji Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” w holu Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego w Rzeszowie zaprezentowano wystawę „Zapomniane ogniwo. Konspiracyjne organizacje młodzieżowe na ziemiach polskich w latach 1944/45–1956” przygotowaną przez Instytut Pamięci Narodowej. 

W jej otwarciu uczestniczyli przedstawiciele władz parlamentarnych na czele z Podsekretarzem Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Marcinem Warchołem, posłem Wojciechem Buczakiem. Wojewoda Podkarpacki dr Ewa Leniart, przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie - dr Bogusław Wójcik z OBBH i Jakub Izdebski, naczelnik OBEN, którzy wprowadzili widzów w tematykę wystawy. 

Gościem specjalnym spotkania pan Jan Prokopowicz wraz z córką Anną, członek Demokratycznej Armii Krajowej, świadek tamtych wydarzeń, którego sylwetka i działania są prezentowane na wystawie. A on sam swoją historię opisał w książce „Młodość zdeptana lecz nieujarzmiona. Demokratyczna Armia Krajowa w latach 1949-1955”. Wystawa przedstawia też postać Józefa Umińskiego, skazanego na dożywocie za działalność konspiracyjną i Stanisława Mandeckiego.

W latach 1944-56 istniało w całej Polsce ok. 1000 podziemnych związków młodzieżowych skupiających blisko 11 tys. działaczy przeciwstawiających się nowemu zniewoleniu. 

Wystawa przypomni nieznane historie konspiracyjnych organizacji, które były tworzone spontanicznie i niezależnie przez młodzież w latach 1944/1945–1956. Szacuje się, że w tym czasie istniały przynajmniej 972 podziemne związki młodzieżowe, skupiające ok. 11 tys. członków. Zakładali je we wszystkich regionach uczniowie, studenci, młodzi robotnicy i chłopi w wieku 14–21 lat. Przyświecały im te same cele: przekonanie społeczeństwa do kontynuowania oporu i obrony własnego systemu wartości. Zasadniczym jednakże zadaniem było odzyskanie niepodległości, rozumianej jako warunek restytucji wolności osobistej.

Jan Prokopowicz z córką Anna podczas otwarcia wystawy „Zapomniane ogniwo. Konspiracyjne organizacje młodzieżowe na ziemiach polskich w latach 1944/45–1956”. źródło: IPN

Odsłonięcie tablicy pamiątkowej poświęconej członkom DAK w Godowej

Odsłonięcie tablicy pamiątkowej poświęconej członkom młodzieżowej organizacji Demokratyczna Armia Krajowa – Godowa, 10 listopada 2018

10 listopada 2018 r. w Godowej odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą członkom młodzieżowej organizacji Demokratyczna Armia Krajowa, którzy  pochodzili z tej miejscowości a w latach 1949-1950 w podziemiach miejscowej szkoły przeprowadzili kilkanaście spotkań organizacyjnych. To właśnie ówczesna młodzież z m.in. z Godowej, Strzyżowa, Żyznowa i innych miejscowości założyła konspiracyjną organizację mająca na celu walkę z komunistycznym zniewoleniem. 10 listopada po drogach Godowej w zabytkowej bryczce poruszał się także ustylizowany na Marszałka Józefa Piłsudskiego jeden z mieszkańców, który zapraszał wszystkich na uroczystości.  Przed Mszą Św. aby uczcić 100-rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę zorganizowano wspólne pamiątkowe zdjęcie wszystkich mieszkańców Godowej. Po uroczystej Mszy Św. w Kościele pw. Świętego Krzysztofa, której przewodniczył ks. Czesław Rzeszut mieszkańcy wraz z kompanią Wojska Polskiego udali się pod budynek szkoły gdzie dokonano odsłonięcia i poświęcenia tablicy pamiątkowej. W odsłonięciu udział wzięli: Jan Prokopowicz – Szef Sztabu DAK, wraz z Eugeniuszem Konieczkowskim oraz Tadeuszem Nowakiem – członkami DAK, dr Piotr Szopa – p.o. Naczelnika Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Rzeszowie oraz Wojciech Małek Dyrektor Zespołu Szkół w Godowej. Po odsłonięciu odczytano apel pamięci, a walczących o niepodległość mieszkańców Godowej uczczono salwą honorową. Następnie wszyscy udali się do budynku szkolnego, gdzie miejscowa młodzież przygotowała program artystyczny, a dr Szopa przedstawił historię walk o niepodległość, szczególnie wskazując na udział w nich mieszkańców Godowej.

Tablice ufundował Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie.
źródło: Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie

DAK w Muzeum Samorządowym Ziemi Strzyżowskiej

Ekspozycja poświęcona Demokratycznej Armii Krajowej w sali im. prof. Zygmunta Leśniaka w Muzeum Samorządowym Ziemi Strzyżowskiej. Skromniutko, ale na temat. Dziękuję.

Widok ogólny ekspozycji

Pamięci Zosi Bury – koleżanki z celi małolatek (wiersz Maryli „Słoń” zapisany przez Izabelę Krypel)

Kiedy po kornej modlitwie
U stóp Jasnogórskiej Pani
Usiadłyśmy, by wspominać,
Ty byłaś tu razem z nami.

Twoje piosneczki rozbrzmiały,
Jak niegdyś w fordońskiej celi,
O tobie Zosieńko nasza
Mówiono w ten wieczór wiele.

Boś Ty w Różaniec nas wiodła,
Gdy maj przez kraty się wciskał,
Byłaś życzliwa, szlachetna
Więc ciągle jesteś nam bliska

Wierzymy, że nie umarłaś
Lecz poszłaś lat kilka przed nami
By i tam, u wrót Najwyższego –
Wyjednać nam wieczne mieszkanie.

Częstochowa, 24 czerwca 1994 r.
Autorką wiersza jest Maryla „Słoń”, która przysłała mi go wkrótce po spotkaniu w Częstochowie
Iza (Górnicka-Krypel)

Członkowie DAK w dawnej katowni UB cz. III

Członkowie DAK w dawnej katowni UB cz. II

Członkowie DAK w dawnej katowni UB cz. I

Ulica imienia Demokratycznej Armii Krajowej w Strzyżowie

Powered by Targeo® | AutoMapa®

Mandela przyjedzie do Rudy Śląskiej

Grupa Śląska Demokratycznej Armii Krajowej działała w latach 1949-1950 przy Szkole Przemysłowo - Górniczej w Nowym Bytomiu. I to właśnie żyjący trzej jej członkowie spotkają się w niedzielę na Śląsku.

DAK - refleksja po latach

Jaki był sens powstania Demokratycznej Armii Krajowa- czy było warto?

Na to pytanie można próbować odpowiedzieć w dwu kontekstach: historii naszej Ojczyzny oraz w wymiarze historii życia każdego człowieka, niezależnie od tego czy będzie to członek DAK czy też Ty, czy ja.

DAK dzisiaj

Demokratyczna Armia Krajowa nadal istnieje, choć ludzi z roku na rok ubywa. Przyjaźń oparta na wspólnych ideałach i hartowana w ciężkich próbach, przetrwała próbę czasu. Członkowie DAK zawsze pamiętali o swej konspiracyjnej działalności na rzecz niepodległości Polski. Pamiętali także o swoich kolegach i koleżankach i starali się spotykać przy okazji uroczystości rodzinnych. Pierwsze oficjalne i uroczyste rocznice mogli obchodzić dopiero po transformacji ustrojowej, od 1989 r.